45 வயதுக்கு மேல் கர்ப்பமாக முடியுமா? மருத்துவ உண்மை என்ன?

இன்றைய காலகட்டத்தில் கல்வி, பணி வாழ்க்கை மற்றும் தனிப்பட்ட காரணங்களால் பல பெண்கள் தங்கள் திருமணத்தையும் குழந்தைப்பேற்றையும் தள்ளிப்போடுகிறார்கள். ஆனால் 45 வயதைக் கடந்த பிறகு ஒரு பெண் கர்ப்பமடைய முடியுமா என்ற கேள்வி எழும்போது, அறிவியல் உலகம் இதற்கு வெறும் ‘ஆம்’ அல்லது ‘இல்லை’ என்று ஒற்றை வரியில் பதிலளிப்பதில்லை. மனித உடலியங்கியல், சினைப்பை உயிரியல், அதிநவீன மருத்துவத் தொழில்நுட்பம் மற்றும் உளவியல் ஆகிய அனைத்தையும் ஒருங்கிணைத்தே இதற்கான பதிலை நாம் புரிந்துகொள்ள வேண்டும்.

45 வயதிற்குப் பிறகு இயற்கையான கருத்தரிப்பு நிகழுமா, நவீன செயற்கைக் கருத்தரிப்பு முறைகள் எந்தளவிற்கு உதவுகின்றன, தாய்க்கும் குழந்தைக்கும் ஏற்படக்கூடிய மருத்துவ இடர்பாடுகள் என்னென்ன, மற்றும் எல்லாவற்றிற்கும் மேலாக முதிர்ந்த வயதில் பெற்றோராகும்போது ஏற்படும் சமூக, உளவியல் சவால்கள் என்னென்ன என்பதை மருத்துவ ஆய்வுகளின் அடிப்படையில் விரிவாக ஆராய்வோம்.

45 வயதுக்கு மேல் கருத்தரித்தல் உயிரியல் சாத்தியமா?

உயிரியல் ரீதியாகப் பார்த்தால், ஒரு பெண்ணிற்கு மாதவிடாய் சுழற்சி தொடர்ந்து நடைபெற்றுக்கொண்டிருக்கும் வரை மற்றும் சினைப்பையிலிருந்து கருமுட்டை வெளியேறும் வரை இயற்கையான கருத்தரிப்புக்கான வாய்ப்பு முற்றிலும் பூஜ்ஜியமாவதில்லை. எனினும், புள்ளிவிவரக் கணக்கீட்டின்படி 45 வயதிற்குப் பிறகு இயற்கையாகக் கருத்தரிக்கும் நிகழ்தகவு ஒரு மாதவிடாய் சுழற்சிக்கு வெறும் 1 முதல் 2 சதவீதமாக மட்டுமே சுருங்கிவிடுகிறது. அமெரிக்க மகப்பேறு மற்றும் மகளிர் நல மருத்துவக் கழகம் (ACOG) வெளியிட்டுள்ள ஆய்வறிக்கையின்படி, 40 வயதிற்குப் பிறகு பெண்களின் கருவுறுதல் திறன் மிக வேகமான சரிவைச் சந்திக்கிறது ^[1].

ஆண்களுக்கு வாழ்நாள் முழுவதும் விந்தணுக்கள் புதிதாக உற்பத்தி செய்யப்படுகின்றன. ஆனால் பெண்களுக்குப் பிறக்கும்போதே சினைப்பையில் குறிப்பிட்ட எண்ணிக்கையிலான கருமுட்டைகள் நிர்ணயிக்கப்பட்டுவிடுகின்றன. பெண் கருவில் இருக்கும்போது சுமார் 60 முதல் 70 லட்சம் கருமுட்டைகள் உருவாகின்றன. ஆனால் குழந்தை பிறக்கும்போது அந்த எண்ணிக்கை 10 முதல் 20 லட்சமாகக் குறைகிறது. பூப்படைதல் பருவத்தில் அது சுமார் 3 லட்சமாகச் சுருங்கி, 37 வயதில் சுமார் 25,000 ஆகவும், 45 வயதை எட்டும்போது வெறும் ஆயிரம் அல்லது அதற்கும் குறைவான எண்ணிக்கையாகவும் தேய்ந்து போகிறது.

சினைப்பை வயதும் குரோமோசோம் மாற்றங்களும்

வயது அதிகரிக்கும்போது கருமுட்டைகளின் எண்ணிக்கை குறைவது ஒருபுறமிருக்க, எஞ்சியிருக்கும் கருமுட்டைகளின் தரத்தில் ஏற்படும் வீழ்ச்சியே மிக முக்கியமான தடையாக அமைகிறது. 45 வயதைக் கடந்த பெண்ணின் கருமுட்டைகளும் 45 ஆண்டுகள் பழமையானவை. கருமுட்டைகள் பல தசாப்தங்களாக செல் பிரிதலின் ஆரம்ப நிலையிலேயே முடங்கிக் கிடக்கின்றன. வயது ஏற ஏற, குரோமோசோம்களைப் பிரிக்கும் புரத அமைப்புகள் பலவீனமடைகின்றன. இதன் விளைவாக செல்பகுப்பு பிறழ்வு (Meiotic Nondisjunction) உண்டாகிறது.

இந்த குரோமோசோம் எண்ணிக்கை மாறுபாட்டை மருத்துவம் ‘அனியூப்ளாய்டி’ (Aneuploidy) என்று அழைக்கிறது. 45 வயதில் ஒரு பெண்ணின் உடலில் உருவாகும் கருமுட்டைகளில் 80 முதல் 90 சதவீதத்திற்கும் அதிகமானவை மரபணு ரீதியான பிறழ்வுகளைக் கொண்டுள்ளன. இதன் காரணமாகவே கருவுறுதல் நிகழ்ந்தாலும், கருப்பையில் கரு தங்குவது தடைபடுகிறது அல்லது ஆரம்பக் கட்டத்திலேயே தானாகவே கலைந்துவிடுகிறது. 45 வயதில் நிகழும் இயற்கைக் கர்ப்பங்களில் கருச்சிதைவு ஏற்படும் வாய்ப்பு 50 முதல் 75 சதவீதத்திற்கும் அதிகமாகக் காணப்படுகிறது.

வயது வரம்பு	மாதவிடாய் சுழற்சி வாய்ப்பு	கருச்சிதைவு அபாயம்	டவுன் சிண்ட்ரோம் விகிதம்	சொந்த கருமுட்டை IVF வெற்றி
20 – 25 வயது	25%	10%	1 : 1200	45 – 50%
30 – 35 வயது	15 – 20%	15 – 20%	1 : 350	35 – 40%
40 – 44 வயது	5%	35 – 40%	1 : 100	10 – 15%
45 வயதுக்கு மேல்	1 – 2%	50 – 75%	1 : 30	1 – 3%

ஆதாரம்: ACOG Clinical Guidelines & CDC ART Annual Reports ^[1], ^[2]

செயற்கைக் கருத்தரிப்பு முறைகளும் கருமுட்டை தானமும்

இயற்கை முறை கருத்தரிப்பு கைக்கூடாதபோது பலர் நாடும் முதல் தேர்வு சோதனைக்குழாய் குழந்தை சிகிச்சை (IVF). ஆனால் 45 வயதில் சொந்தக் கருமுட்டையைக் கொண்டு IVF சிகிச்சையை மேற்கொள்ளும்போது கிடைக்கும் முடிவுகள் பலருக்கும் ஏமாற்றத்தையே தருகின்றன. அமெரிக்க நோய்க் கட்டுப்பாடு மற்றும் தடுப்பு மையம் (CDC) மற்றும் இனப்பெருக்கத் தொழில்நுட்ப சங்கம் (SART) வெளியிட்டுள்ள தரவுகளின்படி, 45 வயதிற்கு மேற்பட்ட பெண்கள் தங்களின் சொந்தக் கருமுட்டையைப் பயன்படுத்தி குழந்தை பெறும் வெற்றி விகிதம் வெறும் 1 முதல் 3 சதவீதம் மட்டுமே ^[2], ^[3].

அதேசமயம், நவீன மருத்துவ அறிவியல் இங்கு ஒரு மிகப்பெரிய ஆச்சரியத்தை வெளிப்படுத்துகிறது. 30 வயதிற்குட்பட்ட ஆரோக்கியமான இளம்பெண்ணின் தானக் கருமுட்டையை (Donor Oocyte) பெற்று, கணவரின் விந்தணுவுடன் கருத்தரிக்கச் செய்து, அதை 45 அல்லது 48 வயது பெண்ணின் கருப்பையில் பதிக்கப்படும்போது, நேரடி குழந்தை பிறப்பு விகிதம் 45 முதல் 55 சதவீதமாக உயர்கிறது! இது என்ன உணர்த்துகிறது என்றால், பெண்ணின் கருப்பை (Uterus) வயதானாலும் தனது ஏற்கும் திறனையும் ரத்த ஓட்டத்தையும் தக்கவைத்துக் கொள்கிறது; அங்கே பலவீனமடைவது முட்டையின் தரம் மட்டுமே.

அம்சம்	சொந்தக் கருமுட்டை (Own Eggs)	அதிக வெற்றி வாய்ப்புதானக் கருமுட்டை (Donor Eggs)
நேரடிப் பிறப்பு விகிதம்	1% முதல் 3%	45% முதல் 55%
குரோமோசோம் குறைபாடு அபாயம்	மிக அதிகம் (>80%)	மிகக் குறைவு (<5%)
தாயின் மரபணுப் பிணைப்பு	100% மரபணுப் பகிர்வு	தந்தை வழியில் மட்டும் மரபணு
கருச்சிதைவு ஏற்படும் வாய்ப்பு	50% – 75%	10% – 15%
சினைப்பை ஊக்க மருந்து தேவை	மிக அதிகம்	தேவையில்லை (கருப்பை தயார்நிலை மட்டும்)

ஆதாரம்: CDC Assisted Reproductive Technology Reports ^[2]

தாய்க்கும் சேய்க்கும் ஏற்படும் மருத்துவ இடர்பாடுகள்

கருவுறுதல் நிகழ்ந்துவிட்டாலும், 45 வயதில் கர்ப்பத்தைத் தாங்குவது பெண்ணின் உடலுக்குப் மிகப்பெரிய சவாலாகும். மருத்துவத்தில் 45 வயதிற்கு மேற்பட்ட கர்ப்பத்தை ‘அதிமுதிர்ந்த தாய்மை நிலை’ (Very Advanced Maternal Age – VAMA) என்று வகைப்படுத்துகிறார்கள். இந்த வயதில் ஏற்படும் முதன்மையான மருத்துவ இடர்பாடுகள்:

• கர்ப்பகால உயர் ரத்த அழுத்தம் மற்றும் பிரிஎக்லாம்ப்சியா: ரத்த நாளங்களின் நெகிழ்வுத்தன்மை குறைவதால் ரத்த அழுத்தம் அபாயகரமான அளவிற்கு உயர்ந்து சிறுநீரகம் மற்றும் கல்லீரலைப் பாதிக்கும் நிலை 2 முதல் 3 மடங்கு அதிகரிக்கிறது.
• கர்ப்பகால சர்க்கரை நோய் (Gestational Diabetes): வயது கூடும்போது உண்டாகும் இயற்கையான வளர்சிதை மாற்றப் பின்னடைவு காரணமாக சர்க்கரை நோய் தாக்கும் வாய்ப்பு 3 மடங்கு உயர்கிறது. உடல் எடை மற்றும் வளர்சிதை மாற்ற மேலாண்மை பற்றி விரிவாக அறிய எங்களின் எடை குறைப்பு அறிவியல் ஆய்வு கட்டுரையைப் பார்க்கலாம்.
• நச்சுக்கொடி சிக்கல்கள்: நச்சுக்கொடி கருப்பை வாயை மறைக்கும் நிலை (Placenta Previa) மற்றும் முன்கூட்டியே பிரிந்து ரத்தப்போக்கு உண்டாகும் நிலை (Placental Abruption) ஏற்படுகின்றன.
• குறைப்பிரசவம் மற்றும் குறைந்த எடை: கர்ப்பகாலச் சிக்கல்களால் 37 வாரங்களுக்கு முன்பே குழந்தை பிறப்பதும், தீவிர சிகிச்சைப் பிரிவில் (NICU) அனுமதிக்கப்படுவதும் அதிகமாக நிகழ்கிறது.
• கர்ப்பகால உணவுக் கட்டுப்பாடு: ஊட்டச்சத்து சார்ந்த பழக்கவழக்கங்கள் மற்றும் முன்னெச்சரிக்கைகள் பற்றி எங்களின் கர்ப்ப காலத்தில் பழங்கள் சாப்பிடும் வழிகாட்டி கட்டுரையில் விவரிக்கப்பட்டுள்ளது.
• அறுவைசிகிச்சை பிரசவம்: கருப்பைத் தசைகளின் சுருங்கி விரியும் திறன் குறைவு காரணமாக சிசேரியன் பிரசவ விகிதம் 60 முதல் 80 சதவீதத்தை எட்டுகிறது.

பெற்றோர் பார்வையில் உள்ள நன்மைகள் மற்றும் சவால்கள்

மருத்துவ எண்களைத் தாண்டி, 45 வயதில் குழந்தையைப் பெற்றெடுக்கும் பெற்றோரின் சொந்த வாழ்க்கை அனுபவத்தை நாம் உற்றுநோக்க வேண்டும். இதில் அளப்பரிய நன்மைகளும் உண்டு, அதேநேரம் தவிர்க்க முடியாத சவால்களும் உண்டு.

பெற்றோர் பார்வையில் உள்ள நன்மைகள் (The Positives):

• பொருளாதார ஸ்திரத்தன்மை: 20 வயதின் தொடக்கத்தில் இருக்கும் நிதிப் போராட்டங்கள் இல்லாமல், சொந்த வீடு, நிலையான வேலை மற்றும் நல்ல சேமிப்புடன் குழந்தைக்குத் தேவையான கல்வி மற்றும் மருத்துவ வசதிகளைத் தயக்கமின்றி வழங்க முடிகிறது.
• உணர்ச்சிபூர்வமான முதிர்ச்சி: வாழ்க்கை அனுபவம் கொடுத்த பக்குவம், நிதானம் மற்றும் பொறுமை இவர்களிடம் அதிகமாக இருக்கும். குழந்தையின் பிடிவாதங்களை அமைதியாகவும் புரிதலுடனும் கையாள முடிகிறது. வயதான பெற்றோரின் இதயம் மற்றும் ரத்த நாளப் பாதுகாப்பு குறித்து அறிய எங்களின் வளர்சிதை மாற்றம் மற்றும் கல்லீரல் நலம் குறித்த மருத்துவ ஆய்வு வழிகாட்டியைப் படிக்கலாம்.
• ஆழ்ந்த அர்ப்பணிப்பு: பல ஆண்டுகள் காத்திருந்து அல்லது தீவிர சிகிச்சைகளுக்குப் பிறகு பிறக்கும் குழந்தை என்பதால், அக்குழந்தையை வளர்ப்பதில் பெற்றோரின் கவனம், நேரம் மற்றும் அன்பு முழுமையாகக் கிடைக்கிறது.

பெற்றோர் பார்வையில் உள்ள சவால்கள் (The Challenges):

• உடல் ஆற்றல் குறைவு (Physical Fatigue): பச்சிளம் குழந்தையைக் கவனிக்கும் இரவு நேரத் தூக்கமின்மை, ஓடிப் பிடித்து விளையாடும் குழந்தையின் பின்னாலேயே ஓடுதல் போன்ற செயல்களுக்கு 45 வயதுக்கு மேற்பட்ட உடல் எளிதில் களைப்படைகிறது. முதுகு வலி மற்றும் மூட்டு வலிகள் தீவிரமடையலாம்.
• இருமுனைப் பராமரிப்புச் சுமை (The Sandwich Generation): ஒருபுறம் வளரும் பள்ளிப் பருவகால குழந்தை, மறுபுறம் 75 அல்லது 80 வயதைக் கடந்த முதிய பெற்றோரின் மருத்துவப் பராமரிப்பு என இரண்டு தலைமுறைகளையும் ஒரே நேரத்தில் கவனித்துக் கொள்ளும் உளவியல் நெருக்கடிக்கு ஆளாகிறார்கள்.
• ஆயுட்காலம் குறித்த பதற்றம்: என் குழந்தை கல்லூரிப் படிப்பை முடிக்கும்போது எனக்கு 65 வயதாகிவிடுமே, அதன் திருமணத்தைப் பார்க்கும் வரை என் உடல்நலம் ஒத்துழைக்குமா என்ற எதிர்காலக் கவலை பெரும்பாலான முதிர்ந்த பெற்றோரைத் துரத்துகிறது.

பள்ளியில் குழந்தையின் மனநிலை மற்றும் சமூகப் பார்வை

பல பெற்றோர்களின் அடிமனதில் இருக்கும் மிகப்பெரிய பயம் இதுதான்: பள்ளியில் மற்ற குழந்தைகளின் பெற்றோர்கள் இளமையாக இருக்கும்போது, நாம் வயதான தோற்றத்துடன் சென்றால் குழந்தை நம்மை ஏற்றுக்கொள்ளுமா? சக மாணவர்கள் கிண்டல் செய்வார்களா? இது குறித்துக் கேம்பிரிட்ஜ் பல்கலைக்கழகத்தின் குடும்ப ஆராய்ச்சி மையப் பேராசிரியர் சூசன் கோலம்போக் (Susan Golombok) தலைமையிலான ஆய்வுகள் மிகத் தெளிவான ஆதாரங்களை முன்வைக்கின்றன ^[4], ^[5].

குழந்தைகளின் பார்வையில் வயது நிலைகள் எவ்வாறு வெளிப்படுகின்றன என்பதை உளவியல் ஆய்வுகள் பின்வருமாறு விளக்குகின்றன:

• தொடக்கப் பள்ளிக் காலம் (Early Childhood, 3 – 7 வயது): இந்தக் காலகட்டத்தில் குழந்தைகளுக்குப் பெற்றோரின் வயது குறித்த விழிப்புணர்வே இருப்பதில்லை. அவர்களுக்குத் தேவை தங்களோடு விளையாடும், கதைகள் கூறும், பாதுகாப்பைத் தரும் அன்பு மட்டுமே. பள்ளியில் பெற்றோர் முதியவராகத் தெரிவது அவர்களை எந்த வகையிலும் பாதிப்பதில்லை.
• நடுநிலைப் பள்ளிக் பருவம் (Middle Childhood, 8 – 12 வயது): இந்தக் காலகட்டத்தில்தான் குழந்தைகள் சமூக ஒப்பீட்டைத் (Social Comparison) தொடங்குகிறார்கள். பள்ளியின் பெற்றோர் ஆசிரியர் கூட்டத்தின்போதோ விளையாட்டு விழாவின்போதோ மற்ற மாணவர்கள், “இவர் உன் அப்பாவா அல்லது தாத்தாவா?” என்று கேட்கும் சூழல் நேரிடலாம். இது குழந்தைக்குச் சில நொடிகள் சங்கடத்தையும் தயக்கத்தையும் ஏற்படுத்தக்கூடும்.
• பதின்பருவம் மற்றும் எதிர்காலம் (Adolescence & Adulthood): குடும்பத்தில் அன்பும் வெளிப்படைத்தன்மையும் இருக்கும் வரை, இந்த ஆரம்பக்கட்ட சங்கடங்கள் குழந்தையைப் பாதிப்பதில்லை. முதிர்ந்த பெற்றோர்களால் வளர்க்கப்பட்ட குழந்தைகள் அதிக மொழித்திறனும், சிறந்த கல்வியறிவும், உளவியல் சமநிலையும் கொண்டவர்களாக வளர்வதாக லண்டன் பல்கலைக்கழகக் கல்லூரி (UCL) ஆய்வு கூறுகிறது ^[5].

குழந்தைகள் தங்கள் பெற்றோரை நரை முடியையோ அல்லது தோலில் உள்ள சுருக்கங்களையோ வைத்து எடைபோடுவதில்லை; மாறாக அவர்களுடன் செலவழிக்கும் நேரத்தையும் காட்டும் ஆதரவையும் வைத்தே மதிப்பிடுகிறார்கள். பெற்றோர்கள் வீட்டில் வெளிப்படையாகப் பேசி, தங்களின் குடும்ப அமைப்பை இயல்பாக ஏற்றுக்கொள்ளப் பயிற்றுவிக்கும்போது, குழந்தைகள் எந்தவித தாழ்வுணர்ச்சியும் இன்றித் தங்களின் பெற்றோரைப் பெருமையுடன் ஏற்றுக்கொள்கிறார்கள்.

மருத்துவ மற்றும் உளவியல் ஆய்வுகள் கூறும் இறுதி வழிகாட்டுதல்

45 வயதிற்குப் பிறகு கருத்தரிக்க விரும்பும் தம்பதியினர் உணர்ச்சிவசப்பட்ட முடிவுகளைத் தவிர்த்து, மருத்துவ அறிவியலின் நடைமுறை உண்மைகளை எதிர்கொள்ள வேண்டும். முதல் கட்டமாகப் பெண் தன் இதயத் தகுதி, ரத்த நாளங்களின் ஆரோக்கியம் மற்றும் நீரிழிவு பாதிப்புகளைப் பரிசோதிக்க வேண்டும். சினைப்பையில் எஞ்சியிருக்கும் முட்டைகளின் தரத்தை மதிப்பிட வேண்டும்.

இயற்கையான முறையில் கருத்தரிக்க முயன்று கால விரயம் செய்வதை விட, மருத்துவ நிபுணரின் வழிகாட்டுதலுடன் தானக் கருமுட்டை முறையையோ அல்லது தத்தெடுப்பு முறையையோ பரிசீலிப்பது உடல்ரீதியாகவும் மனரீதியாகவும் நிம்மதியைத் தரும். கர்ப்பம் தரித்த பின்னரும், சிறப்பு மகப்பேறு மருத்துவர் (Maternal-Fetal Medicine Specialist) கண்காணிப்பில் பிரசவம் வரை இருப்பது தாய்க்கும் பிறக்கும் குழந்தைக்கும் உச்சகட்டப் பாதுகாப்பை உறுதிசெய்யும்.

அடிக்கடி கேட்கப்படும் கேள்விகள்

சொல் விளக்கம்

இந்தக் கட்டுரையில் வரும் அறிவியல் சொற்கள்

5

Ovarian Reserveசினைப்பை கருமுட்டை இருப்புஒலிப்பு: ஓவேரியன் ரிசர்வ்

ஒரு பெண்ணின் சினைப்பையில் மீதமுள்ள கருமுட்டைகளின் மொத்த எண்ணிக்கை மற்றும் அவற்றின் இனப்பெருக்கத் தரம்.

சொற்களஞ்சியத்தில் பார்க்க →

Anti-Müllerian Hormone (AMH)சினைப்பை ஹார்மோன் அளவீடுஒலிப்பு: ஆன்டி-முல்லேரியன் ஹார்மோன்

சினைப்பையின் ஆரம்ப நிலை நுண்ணறைகளால் சுரக்கப்படும் ஹார்மோன்; இரத்தப் பரிசோதனை மூலம் கருமுட்டை இருப்பை அறியப் பயன்படுகிறது.

சொற்களஞ்சியத்தில் பார்க்க →

Aneuploidyகுரோமோசோம் எண்ணிக்கை பிறழ்வுஒலிப்பு: அனியூப்ளாய்டி

செல்பகுப்பின் போது குரோமோசோம்களின் எண்ணிக்கை இயல்பான 46 இலிருந்து கூடுவதோ அல்லது குறைவதோ நிகழும் மரபணு ஒழுங்கின்மை.

சொற்களஞ்சியத்தில் பார்க்க →

Preeclampsiaகர்ப்பகால உயர் ரத்த அழுத்தம்ஒலிப்பு: பிரிஎக்லாம்ப்சியா

கர்ப்பத்தின் 20 வாரங்களுக்குப் பிறகு ரத்த அழுத்தம் அதிகரித்து, சிறுநீரில் புரதம் வெளியேறும் கடுமையான தாய்மைச் சிக்கல்.

சொற்களஞ்சியத்தில் பார்க்க →

Gestational Diabetesகர்ப்பகால சர்க்கரை நோய்ஒலிப்பு: கெஸ்டேஷனல் டயாபடிஸ்

கர்ப்ப காலத்தில் நச்சுக்கொடி சுரக்கும் ஹார்மோன்களால் இன்சுலின் உணர்திறன் குறைந்து ரத்த சர்க்கரை அதிகரிக்கும் நிலை.

சொற்களஞ்சியத்தில் பார்க்க →

மேற்கோள்கள்

1. ↩ American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Pregnancy at Age 35 Years or Older. Obstetric Care Consensus No. 11.
2. ↩ Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Assisted Reproductive Technology Fertility Clinic Success Rates Report.
3. ↩ Society for Assisted Reproductive Technology (SART). National Summary Report on Age-Specific IVF Outcomes.
4. ↩ MacCallum, F., & Golombok, S. (2007). Children conceived through oocyte donation: Parent-child relationships and child psychological development. Human Reproduction, 22(8), 2311-2317.
5. ↩ Sutcliffe, A. G., et al. (2012). Children of older mothers: Health, development, and well-being. British Medical Journal (BMJ), 345, e5116.